چرا حشرات زیگ زاگ می پرند؟
وقتي به حشرات نگاه مي‌کنيم، گمان مي‌کنيم که آنها به هر سمت و سويي مي‌روند؛ چپ و راست، بالا و پايين، انگار حرکتي زيگ‌زاگ‌وار دارند، حرکت‌شان را ناگهان تغيير مي‌دهند تا به سويي ديگر بروند. اما برعکس حشرات، پرواز پرندگان کاملا به يک جهت و مستقيم است. اگر مکانيسم پرواز هر دو شبيه به هم است؛ پس اين تفاوت از کجا منشأ مي‌گيرد؟
انسان تاکنون رموز بسياري را از نحوه پرواز کشف کرده و آن را به کار بسته است اما هنوز اسرار ناشناخته بسياري در مورد نحوه جابه‌جا شدن حشرات باقي مانده است. حشرات قديمي‌ترين خلبانان دنيا هستند. اين موجودات حدود ۳۵۰ ميليون سال پيش و بيشتر به شکل سنجاقک‌هاي عظيم‌الجثه (۷۰ سانتي‌متري) به وجود آمدند. رمز پيروزي و ماندگاري آنها توانايي پروازشان است. برخي از حشرات يک جفت و برخي ديگر دو جفت بال دارند و براساس آن نوع پروازشان هم متفاوت است. در سنجاقک‌، ماهيچه‌هاي مسوول تکاندن بال‌ها به طور مستقيم به پايه بال‌ها متصل شده‌اند و همانند يک پاروزن در قايق عمل مي‌کنند که بسيار سيستم موثري است. سنجاقک‌ها با دو جفت بال مستقل به سرعت و ناگهاني مي‌توانند تغيير مسير دهند يا حتي ثابت پرواز کنند.
بوها راهنمايي مي‌کنند!
در برخي ديگر از حشرات، ماهيچه‌هاي مسوول حرکت دادن بال‌ها مستقيم به پايه بال‌ها متصل نيستند، بلکه به قفسه سينه متصل شده‌اند. جالب است بدانيد با تغيير شکل سينه است که اين حشرات مي‌توانند بال بزنند. تعداد پر زدن‌ها در حشرات گوناگون، متفاوت و بين ۵ تا ۲۰۰ بار در ثانيه است که گاهي اين عدد به ۱۰۰۰ بار هم مي‌رسد.
مدت‌هاست دانشمندان سعي مي‌کنند پرواز صحيح حشرات را مدل‌سازي کنند. طي بررسي‌هاي بسيار، محققان سعي کردند نوع پرواز مگس، کبوتر و مرغ مگس‌خوار را با هم مقايسه کنند. نتايج بررسي‌ها نشان داد که نوع پرواز هر سه مورد يکسان است و هيچ ارتباطي با وزن‌شان ندارد. مگس و مرغ‌مگس‌خوار نيز به يک ميزان بال زدن در ثانيه براي حرکت نياز دارند. در صورتي که اصول ايروديناميک در تمامي پرندگان و حشرات يکسان است، پس تفاوت در شکل جابه‌جايي به عامل ديگري بستگي دارد. حشرات سبک‌تر از پرندگان هستند و جريان باد بيشتر روي آنها تاثير مي‌گذارد. جالب آنجاست که حشرات نيز مي‌توانند مستقيم بپرند اما پريدن‌هاي نامنظم به آنها کمک مي‌کند راحت‌تر از دست شکارچيان‌شان فرار کنند.
بزرگ‌ترين تفاوت ميان پرندگان و حشرات، نوع نگاه آنها به محيط است. پرندگان بسيار بهتر از حشرات، محيط را مي‌بينند. يک پرواز دقيق نياز به ديدن اطلاعات دقيقي دارد که از چشم به مغز ارسال ‌شود. چشم شبکه‌اي حشرات به خوبي قادر به تشخيص دوري و نزديکي اشيا نيست. از سوي ديگر برخلاف بسياري از پرندگان، حشرات به کمک شاخک‌هايشان از بوها به عنوان راهنماي حرکت استفاده مي‌کنند و برحسب ميزان و شدت بو در هوا و شدت دريافت آن توسط هر يک از شاخک‌ها به يک سمت متمايل مي‌شوند.
البته مطمئنا عوامل ديگري هم در پرواز حشرات دخيل است که انسان قادر به درک آن نيست و نياز به زمان و پژوهش براي کشف آن دارد.

(سلامت ۲۱۷، شنبه ۸۸/۲/۱۱)