برق شوخی ندارد!
برقکارها که به تناسب شغلشان با برق سر و کار دارند، بايد درباره ايمني برق، اصول پيشگيري از برق‌گرفتگي و کمک‌هاي اوليه در مواجهه با فرد برق‌گرفته اطلاعات لازم را داشته باشند تا بتوانند از بروز حوادث پيشگيري کنند، در صورت بروز حادثه براي همکارانشان اقدام مناسب را انجام دهند و از ايجاد حادثه براي خودشان هنگام کمک‌رساني پيشگيري کنند.
ابتدا لازم است کمي ‌درباره برق توضيح دهيم؛ برق از لحاظ جريان الکتريسيته به دو نوع مستقيم و متناوب و از نظر ولتاژ به ۲ گروه فشار قوي و فشار پايين تقسيم مي‌شود. برق مستقيم معمولا مشکل خاصي ايجاد نمي‌کند، مگر در موارد نادري مانند صاعقه‌زدگي که برق مستقيم با ولتاژ بالاي ۱ تا ۲ميليون ولت حادثه ايجاد مي‌کند. نمونه ديگر از برق مستقيم سلاح‌هاي الکتريکي و دستگاه‌هاي شوک‌دهنده هستند که هرچند ممکن است در مدت کوتاه و به‌صورت موقت فرد را دچار فلج کنند اما معمولا اتفاق خاصي براي فرد ايجاد نمي‌شود، مگر در مواردي که فرد در اثر افتادن و پرت‌شدن دچار آسيب شود که اين مورد نيز شايع نيست.
چه برقي ما را مي‌گيرد؟
نگراني در مورد برق‌گرفتگي بيشتر به برق متناوب مربوط است. برق متناوب براساس ولتاژ به فشار قوي و فشار پايين يا برق شهري و برق صنعتي تقسيم مي‌شود. برق شهري با ولتاژ ۲۲۰ تا ۲۴۰ ولت در گروه فشار پايين و برق ۶۰۰ ولت در مترو وجود دارد و برق صنعتي که ولتاژ بالاي هزار تا دوهزار ولت را شامل مي‌شود. علت اهميت بيان اين تقسيم‌بندي‌ها اين است که در برق‌گرفتگي با ولتاژ بالاي ۶۰۰ ولت، وسايل عايق مانند دستکش لاستيکي، پارچه و چوب خشک که اغلب توصيه مي‌شود براي جدا کردن فرد برق‌گرفته استفاده شود، خاصيت عايقشان را از دست مي‌دهند؛ يعني اگر حتي با يک چوب خشک با منبع فشار بالا تماس پيدا کنيم، احتمال برق‌گرفتگي وجود دارد و دانستن اين نکته در پيشگيري از حادثه بسيار مهم است.

برق‌گرفتگي چگونه اتفاق مي‌افتد؟
در برق‌گرفتگي معمولا برق از يک قسمت وارد بدن و از قسمتي ديگر خارج مي‌شود. پوست خيس به‌خصوص اگر نازک باشد يا قسمت‌هايي از بدن مانند نوک انگشتان که عروق و اعصاب در آنها زياد است، رساناهاي خوبي هستند و تماس آنها با برق مي‌تواند خطرناک باشد و باعث ورود برق به بدن شود. براي خارج شدن برق از بدن بايد پوست با زمين يا ديوار تماس داشته باشد و اگر اين تماس وجود نداشته باشد، برق نمي‌تواند وارد بدن شود و برق‌گرفتگي رخ نمي‌دهد. به همين دليل استفاده از نردبان چوبي، دمپايي پلاستيکي و زيرپايي ضخيم پلاستيکي هنگام کار با برق توصيه مي‌شود.
عوارض برق‌گرفتگي:
اگر با کوچک‌ترين تماس مدار برقرار شود، ۲ حالت وجود دارد، يکي اينکه برق بتواند از بافت‌هايي که مقاومت کمي‌ دارند، عبور کند و وارد بدن شود و در مسيرش از قلب بگذرد. در اين حالت امكان دارد آريتمي‌هاي کشنده که شايع‌ترين آن فيبريلاسيون بطني است، ايجاد شود. خطرناک‌ترين حالت اين است که برق از دست چپ وارد و از دست راست خارج شود يا از پاي چپ وارد و از دست چپ يا راست خارج شود و قلب در مسير آن باشد. اگر برق از پاي راست وارد و از دست راست خارج شود و قلب در مسير آن نباشد، خطر کمتر است اما به اين معني نيست كه اتفاق خاصي نمي‌افتد. حالت دوم اين است که برق به‌دليل مقاومت بالاي بافت‌هاي بدن مانند پوست خشک و پينه بسته يا استخوان نتواند عبور کند و در محل بماند، به گرما تبديل شود و سوختگي ايجاد کند.
اقدام‌هاي پيشگيرانه
افرادي که با برق کار مي‌کنند، بايد براي پيشگيري از برق‌گرفتگي نکته‌هاي ايمني را رعايت کنند. اولين قدم اين است که قبل از کار با برق در صورت امکان منبع برق را قطع کنند. ممکن است سيم‌کشي ساختمان درست انجام نشده باشد و با خاموش کردن کليد، برق كاملا قطع نشود. هنگام کار با برق صنعتي نيز مسئول تاسيسات بايد برق قسمت را قطع کند و سپس کار انجام شود. براي اطلاع از اينکه برق قطع شده يا نه، از فازمتر استفاده مي‌شود اما در مواردي که فازمتر خراب است يا در دسترس نيست، افراد با تماس کوتاه دست وجود جريان برق را امتحان مي‌کنند. اگر برقکارها قصد انجام چنين کاري را دارند، بايد حتما آن را با پشت دست انجام دهند نه با داخل و کف دست. علت اين است که اگر برق‌گرفتگي ايجاد شود، عضلات جمع‌کننده فعال مي‌شوند. اگر اين کار با کف دست انجام شده باشد، فرد ناخودآگاه منبع برق را چنگ مي‌زند اما اگر با پشت دست اين کار انجام بگيرد، دست از منبع برق دور مي‌شود. نکته ديگر استفاده از وسايل حفاظت فردي مناسب مانند دستکش لاستيکي ساق بلند، کفش با کفي لاستيکي ضخيم، کفپوش لاستيکي و نردبان چوبي است. البته همانطور که گفته شد، اين وسايل و عايق در ولتاژهاي بالاي ۶۰۰ ولت مانند برق مترو و برق صنعتي مفهومي‌ ندارد و برق فشار قوي حتي از فاصله ۱ تا ۲متر هم مي‌تواند برق‌گرفتگي ايجاد کند.
ماهيت سوختگي‌ با برق:
سوختگي‌هاي برق اغلب گول‌زننده‌اند و به کوه يخ تشبيه مي‌شوند. اين سوختگي‌ها شايد در ظاهر چندان شديد نباشند اما جدي‌اند و عمق را درگير مي‌کنند. اين نوع سوختگي‌ها باوجود کوچک بودن در سطح، در عمق حجم بزرگي از بدن را دچار آسيب مي‌کنند و حتي ممکن است باعث سوختگي عضلات شوند. آسيب عضلات، سموم عضلاني در بدن ايجاد مي‌کند که مي‌تواند با گردش خون حرکت کند، به کليه‌ها آسيب برساند و نارسايي حاد کليه ايجاد کند که مي‌تواند باعث بالارفتن پتاسيم خون، ايست قلبي و مرگ شود.
کمک‌هاي اوليه در برق‌گرفتگي
وقتي با فردي که دچار برق‌گرفتگي شده است مواجه مي‌شويم، بهترين کار قطع منبع برق است. اگر اين کار ممکن نيست، مي‌توان با استفاده از چوب خشک، دستکش يا گرفتن لباس مصدوم او را از جريان برق جدا کرد. (البته در مورد برق صنعتي که چوب و پارچه و لاستيک عايق محسوب نمي‌شوند هيچ‌کدام از اين موارد کاربرد ندارد.) در مرحله بعد بايد اقدامات پايه حياتي انجام و هوشياري فرد سنجيده شود و از اورژانس درخواست کمک كنيد. معمولا تا رسيدن اورژانس کار خاصي نمي‌توان انجام داد زيرا افرادي که دچار برق‌گرفتگي مي‌شوند، در اثر پرت شدن و انقباض ناگهاني عضلات در معرض آسيب ستون مهره‌ها هستند و حرکت دادن بي‌مورد و جابجايي گردن مي‌تواند آسيب را بيشتر کند. نکته ديگر اينکه همه افرادي که حادثه برق‌گرفتگي را تجربه مي‌کنند، بايد با ۱۱۵ تماس بگيرند و حتي اگر به ظاهر حالشان خوب است، در بيمارستان بررسي شوند، اقدام‌هاي تشخيصي لازم را انجام دهند و تحت‌نظر باشند و سپس مرخص شوند. افرادي که قبلا دچار برق‌گرفتگي شده‌اند، در صورت تيره شدن رنگ ادرار يا داشتن سابقه بيماري قلبي لازم است حتي با تاخير به بيمارستان مراجعه کنند تا بررسي‌هاي لازم برايشان انجام بگيرد.